Dat het kabinet Balkenende Vier gevallen is, zal niemand ontgaan zijn. De wil tot samenwerken en het vertrouwen hing na het rapport van de commissie Davids -over de steun aan, en de motivatie over de inval in Irak- al aan een zijden draadje, met verwijten over en weer. De verlenging van de stationering in Uruzgan was voor de PvdA het breekpunt en luidde het definitieve uiteenvallen in. De regeringspartijen lijken hun ruggen te rechten en zich duidelijker dan ooit te willen profileren.

Actualiteit - Peilingen tot de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen op 9 Juni 2010:

• 06 juni: zetelverdeling volgens TNS-Nipo: VVD 36, PvdA 30, CDA 23, PVV 15, SP 14, D66 11, GL 10, CU 7, SGP 2, PvdD 2 en TON 0
• 31 mei: de grootste winst is de afgelopen weken voor de SP, dankzij een goed optreden van lijsttrekker Emile Roemer; VVD blijft de grootste partij in de peilingen. Mogelijke zetelverdeling volgens TNS – Nipo: VVD 37, PvdA 31, CDA 21, PVV 17, SP 13, D66 10, CU 9, GL 8, SGP 3, PvdD 1 en TON o
• 15 mei: mogelijke zetelverdeling volgens Politiekebarometer.nl: PvdA 33, VVD 32, CDA 26, PVV 17, D66 11, SP 9, GL 9, CU 9, SGP 2, PvdD 2, en TON 0
• 12 mei: mogelijke zetelverdeling volgens Peil.nl: VVD 34, PvdA 32, CDA 26, PVV 16, GL 11, D66 10, CU 7, SGP 2, PvdD 2 en TON 0
• 8 mei: theoretisch is er -volgens de laatste peilingen- voor het eerst een paarse coalitie te vormen. Dat PvdA, VVD en D66 hier voor kiezen lijkt gezien de tegenstellingen echter niet waarschijnlijk. Mogelijke zetelverdeling: PvdA 33, VVD 31, CDA 27, PVV 18, D66 12, SP 9, GL 9, CU 8, SGP 2, PvdD 1, TON 0
• 24 april: peiling en mogelijke zetelverdeling: PvdA 30, CDA 30, VVD 27, PVV 18, D66 14, SP 10, GL 9, CU 8, SGP 2, PvdD 2 en TON 0 (bron: www.depolitiekebarometer.nl)
• 14 april: peiling zetelverdeling: PvdA 33, VVD 28, CDA 26, PVV 20, D66 12, Gr. L. 11, SP 10, CU 6, SGP 2, PvdD 2 en TON 0
• 9 april: SGP mag vrouwen niet langer uitsluiten van een plaats op de verkiezingslijsten
• 5 april: PVV pleit voor één publieke omroep en afschaffing van de wereldomroep. De vrijgekomen gelden moeten de zorg ten goede komen
• 30 maart: van Middelkoop (CU) zou -na overleg met JP Balkenende- informatie achtergehouden hebben over Uruzgan.
• 27 maart: Kees van der Staaij volgt Bas van der Vliet op, die zich terugtrekt als kamerlid en fractievoorzitter van het SGP
• 27 maart: mogelijke coalitie: PvdA (34), D66 (15), GroenLinks (10), SP (9), ChristenUnie (7), PvdD (2): totaal 77 zetels
• 27 maart: nieuwe peilingen geven het volgende beeld: PvdA 34 zetels, PVV 24 zetels, CDA en VVD elk 23 zetels, D66 15 zetels en Groen Links 10.
• 21 maart: D66 en Groen Links hebben te kennen gegeven wel een “paars-plus” coalitie te willen vormen met de PvdA en de VVD. Volgens de jongste peilingen zouden deze partijen goed kunnen zijn voor 80 zetels in Tweede Kamer
• 20 maart: Jan Marijnissen uit de Tweede kamer. Na 35 vijfendertig jaar doet hij het rustiger aan
• 19 maart: De PvdA is -volgens de laatste peiling- de grootste partij met 32 zetels, gevolgd door het PVV met 25 zetels. Derde is het CDA met 24 zetels
• 16 maart: Pieter van Geel (CDA), evenals Johan Remkes (VVD) niet meer verkiesbaar in de kamer
• 14 maart: het ‘Cohen-effect’ laat zich gelden. Volgens de laatste peilingen zou de PvdA de grootste partij worden (27 zetels), gevolgd door de PVV (26 zetels), en als derde het CDA met 25 zetels.
• 13 maart: Emile Roemer (SP) nodigt leiders ‘linkse’ partijen uit voor informeel gesprek
• 13 maart: 55% van de nederlanders vóór Job Cohen als premier, aldus peilingen van Maurice de Hond. 25% gaat voor JP Balkenende en 17% voor Geert Wilders
• 12 maart: Job Cohen dient zijn ontslag in als burgermeester van Amsterdam en wordt lijsttrekker van de PvdA
• 12 maart: Wouter Bos stapt uit de politiek om zich meer aan zijn gezin te kunnen wijden. Job Cohen -nu nog burgervader van Amsterdam- wordt waarschijnlijk de nieuwe lijsttrekker voor de PvdA
• 11 maart: oprichter en icoon van D66 – Hans van Mierlo- overleden. “een markante figuur en een democraat tot in al zijn vezels”
• 11 maart: CDA-er -Camiel Eurlings- verlaat de kamer en neemt afscheid van de politiek. Vanaf februari 2007 was hij minister van Verkeer en Waterstaat, meest bekend om de ‘kilometerheffing’.
• 9 maart: partijbestuur staat ‘unaniem’ achter JP Balkenende als lijsttrekker voor het CDA
• 9 maart: kamervoorzitter Gerdi Verbeet ziet wel wat in een minderheidskabinet, aangevuld met vakministers, als een meerderheidskabinet niet te vormen is
• 8 maart: ChristenUnie: André Rouvoet wil de hogere inkomens zwaarder belasten om -de komende jaren- 35 miljard te kunnen bezuiningen. Hij pleit voor een (tijdelijke) ‘crisis- en hersteltaks’ en een vast tarief voor de hypotheekrenteaftrek
• 8 maart: nieuwe peilingen: CDA en PvdA elk 24 zetels, PVV 27 zetels, D66 en VVD elk 19 zetels. SP stijgt onder Emile Roemer van 11 naar 12 zetels
• 8 maart: lijsttrekkerschap JP Balkenende voor CDA staat ter deiscussie
• 7 maart: Geert Wilders: “verkiezingen gaan tussen Wouter Bos en mij; ik ben er klaar voor”
• 5 maart: Emile Roemer benoemd tot fractievoorzitter van de SP. De partij beslist 24 april of hij ook lijsttrekker van de SP wordt
• 5 maart: Maurice de Hond: “je hebt een sudokuspecialist nodig om op 75 zetels te komen”. Hoe zou de zetelverdeling voor de tweede kamer er kunnen uitzien als er nu verkiezingen zouden zijn geweest Laatste peilingen
• 4 maart: Agnes Kant stapt -na slechte resultaten bij de gemeenteraadsverkiezingen en wisselende reacties op haar optredens in de debatten hieraan voorafgaand- uit eigen beweging op als lijsttrekker van het SP.
• 4 maart: vertaald naar de landelijke verkiezingen lijkt een stabiele coalitie-meerderheid nagenoeg uitgesloten, zonder dat partijen belangrijke concessies zullen doen (zie overzicht)
• 4 maart: CDA, SP en PvdA verliezers bij de gemeenteraadsverkiezingen; PVV grote winnaar in Den Haag en Almere; D66, Groen Links en VVD groeien
• 3 maart: besluit tot het behandelen van de crisis- en herstelwet één week uitgesteld
• 3 maart: kilometerheffing, verhoging van de AOW-leeftijd (voorlopig?) van de baan; aanpak pensioenen en ontslagrecht bevroren . Dit geldt ook voor controversiele onderwerpen als besteding van de aardgasgelden en de opslag van CO2 in / onder Barendrecht
• 2 maart: JP Balkenende heeft uitgesproken niet met de PvdA een coalitie te willen vormen als de verkiezingen hiervoor de mogelijkheid zouden geven. Samenwerking met het PVV acht hij niet waarschijnlijk
• 1 maart: vandaag: 18.15 uur, is het eerste verkiezingsdebat sinds de val van het kabinet op Nederland 1 
• 1 maart: demissionair minister van financiën De Jager voert de komende weken besprekingen met de vakministers over overschrijding van 2 miljard in de zorg en het onderwijs
• 27 februari: volgens een onderzoek van het NIPO is het vertrouwen in de politiek leiders nog nooit zo laag geweest. Op de vraag “in wie heeft u het meeste vertrouwen als minister president” stemde 35% op Pechtold, 34% op Bos en 32% op Cohen. Sinds 1994 was dit percentage nooit lager dan 40%. Ter vegelijking: Wim Kok had in zijn hoogtijdagen vertrouwen van 70% van de kiezers.
• 24 februari: JP Balkenende heeft aangekondigd dat de twintig werkgroepen die zich over de bezuinigingen buigen, uiterlijk 1 mei met hun rapporten / voorstellen zullen komen, Vóór de verkiezingen kunnen de partijen dan kennis nemen van de inhoud en hun visie hierop meenemen in de verkiezingsstrijd
• 24 februari: het rompkabinet zal niet in staat zijn zaken als de kilometerheffing, verhoging van de AOW-leeftijd en de marktwerking in de zorg door te voeren, omdat hier vóór de val van het kabinet nog te veel onenigheid over bestond (de zogenaamde controversiële onderwerpen)
• 23 februari: de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen zijn vastgesteld op 9 juni 2010. Politieke partijen die aan de vervroegde Kamerverkiezingen willen meedoen, moeten uiterlijk op 27 april hun kandidatenlijsten inleveren
• 23 februari: Koninging Beatrix accepteert het ontslag van de ministers en staatssecretarissen van de PvdA
• 22 februari: Geert Wilders van het PVV vindt bespreking over de verhoging van de AOW-leeftijd onbespreekbaar en sluit met deze stelling samenwerking met een aantal partijen bij voorbaat uit
• 22 februari: Wouter Bos sluit samenwerking met de PVV van Geert Wilders uit en roept andere partijen op hetzelfde te doen (= cordon sanitaire). D66, Groen Links en SP staan ook al niet te juigen om met de PVV samen te werken, daar waar o.a. CDA, VVD en CU samenwerking met de PVV op voorhand niet uitsluiten
• 20 februari: (weer) vroegtijdige val van het kabinet Balkenende 4. Onherstelbare vertrouwensbreuk CDA – PvdA

Kabinetsformatie – Vervroegde Verkiezingen
Regerings- en coalitiepartijen rolden de afgelopen maanden al over elkaar heen, waarbij het ‘t kabinet zichtbaar moeite kostte met één mond te spreken. Tussen de regels door werd al eerder duidelijk dat het vertrouwen tussen de coalitiepartners niet meer aanwezig was en de val van het kabinet leek slechts een kwestie van tijd.

Conflict Uruzgan – Verkiezingen
De nederlandse bevolking is evenals de nederlandse politiek verdeeld over het nut van de aanwezigheid in Uruzgan. Uruzgan is overigens één van de armste provincies in Afghanistan, met plusminus 400.000 inwoners. Nu het kabinet door de kwestie Afghanistan is gevallen, lijken verkiezingen op kort termijn onafwendbaar. Of er nu een demissionair, minderheids-, romp-, of overgangskabinet komt? Na indienen en acceptatie van het ontslag van het kabinet bij de Koningin, volgt het ondertekenen van het ontbindingsbesluit. Uiterlijk 83 dagen nádat de koningin het ontbindingsbesluit voor de Tweede Kamer heeft ondertekend, worden nieuwe verkiezingen gehouden. Er zijn geen regels wanneer het officiële ontbindingsbesluit moet worden genomen.

Rompkabinet – Missionair Kabinet
Tot de nieuw te houden verkiezingen lijkt een rompkabinet -onder leiding van JP Balkenende- het meest waarschijnlijk. Een rompkabinet, is een kabinet waar één of meerdere coalitiepartners uit zijn gestapt en waarbij de resterende coalitiepartners blijven om lopende zaken af te handelen en verkiezingen voor te bereiden. Een rompkabinet is wel ‘missionair’, zodat er in principe wel beslissingen genomen kunnen worden. Het rompkabinet kan zogenoemde controversiële onderwerpen (onderwerpen die gevoelig liggen, of waarover veel tegenstellingen bestaan) aanpakken, maar stuit daarbij ongetwijfeld op een minderheid in de Kamer, zadat ‘echte’ beslissingen niet genomen zullen worden.

Formatie van een nieuw kabinet
Binnen het huidige politieke klimaat zal het moeilijk worden een stabiele meerderheid in de kamer te vormen. Om aan de meerderheid van 75 zetels (plus één) te komen zullen -in wisselende samenwerkingsverbanden- minimaal vier partijen een coalitie moeten willen én kunnen vormen. Gezien de tegenstellingen tussen de politieke partijen, lijkt de coalitie-regenboog uitgesloten, de coalitie-rechts onwaarschijnlijk en een minderheidskabinet (coalitie links, totaal minder dan 75 zetels) onwenselijk. In de coalitie-economisch-liberaal zal het de vraag zijn of Groen Links zich binnen deze coalitie voldoende kan laten doen gelden.

Peilingen
Na  peilingen in politiek nederland, kwam peil.nl -begin maart- met de volgende cijfers, die een idee geven van de mogelijke samenwerkingsverbanden / coalities:

	Partij/zetels	Coalitie Links	Coalitie Rechts	Coalitie Regenboog	Coalitie Economisich Liberaal
CDA	26		CDA	CDA	CDA
PVV	24		PVV
VVD	23		VVD	VVD	VVD
D66	20			D66	D66
PvdA	19	PvdA		PvdA
Gr.Links	13	Gr. Links			Gr. Links
SP	11	SP
Chr.Unie	07	CU
PvdD	03	PvdD
SGP	02
ToN	02		ToN
Totaal	150	53	75	88	82

 

Bronnen/referenties:
Div. Media, Peil.nl